Dự thảo Tiêu chuẩn Quốc gia TCVN 2026 thiết lập hệ thống kiểm soát toàn diện từ đồng ruộng đến bàn ăn, trở thành bệ phóng vững chắc nâng tầm nông sản Việt, bảo vệ sức khỏe cộng đồng và thúc đẩy xuất khẩu.

Kiểm soát toàn diện mối nguy từ đồng ruộng đến sơ chế

Trong bối cảnh an toàn thực phẩm đóng vai trò then chốt đối với sức khỏe cộng đồng và uy tín thương mại, dự thảo Tiêu chuẩn Quốc gia TCVN 2026 về Quy trình sản xuất, sơ chế cây rau bảo đảm an toàn thực phẩm ra đời như một tất yếu khách quan. Tiêu chuẩn này không đơn thuần là tập hợp các quy định kỹ thuật mà là một hệ thống giải pháp khoa học, đồng bộ được thiết kế nhằm nhận diện, đánh giá và triệt tiêu tận gốc các mối nguy sinh học, hóa học và vật lý. Điểm tiến bộ vượt bậc của TCVN 2026 nằm ở triết lý quản trị rủi ro chủ động, bắt buộc các cơ sở sản xuất phải thấu hiểu sâu sắc từng yếu tố cấu thành nên độ an toàn của nông sản ngay từ những công đoạn sơ khởi nhất.

Việc kiểm soát nghiêm ngặt được cụ thể hóa bằng những tiêu chí định lượng khắt khe đối với ba trụ cột nền tảng: đất trồng, nguồn nước và vật tư đầu vào. Đối với đất và giá thể canh tác, tiêu chuẩn yêu cầu bắt buộc phải đánh giá hàm lượng các kim loại nặng độc hại như chì và cadmi, đặc biệt khuyến khích tầm soát thêm asen và thủy ngân ở các vùng có nguy cơ cao. Nguồn nước tưới cũng chịu sự giám sát tương tự, loại bỏ hoàn toàn việc sử dụng nước thải chưa qua xử lý. Đặc biệt, đối với các phân khúc nhạy cảm như rau ăn sống, rau gia vị hay rau mầm, chỉ tiêu vi sinh vật như Coliform và E. coli trở thành thước đo bắt buộc, chặn đứng nguy cơ lây nhiễm chéo các dịch bệnh đường ruột từ nguồn nước trực tiếp vào mô thực vật.

Bên cạnh đó, cuộc cách mạng trong quản lý vật tư nông nghiệp được thể hiện rõ qua nguyên tắc “4 đúng” khi sử dụng thuốc bảo vệ thực vật và ưu tiên tối đa hệ thống quản lý dịch hại tổng hợp (IPM). TCVN 2026 cũng siết chặt quy trình phân bón, kiên quyết bài trừ việc sử dụng phân tươi và chuẩn hóa kỹ thuật ủ hoai mục phân hữu cơ tại chỗ. Đáng chú ý, tiêu chuẩn lần này đi sâu vào đặc tính sinh học riêng biệt của từng nhóm rau để đưa ra phương án ứng phó đặc thù. Nếu rau ăn lá được che chắn bằng lưới, nilon để ngăn chặn ô nhiễm bề mặt, thì rau ăn quả được tối ưu hóa giàn đỡ để tránh tiếp xúc trực tiếp với đất bẩn, còn rau ăn thân lại được chú trọng xử lý cơ học tại các cấu trúc bẹ, đồng là nơi dễ tích tụ tạp chất khó làm sạch.

Sự ra đời của một hành lang kỹ thuật đồng bộ và toàn diện như vậy đòi hỏi một quá trình nghiên cứu, xây dựng vô cùng nghiêm túc từ các cơ quan đầu ngành. Được biết, dự thảo tiêu chuẩn quốc gia quan trọng này do Viện Nghiên cứu Rau quả trực tiếp biên soạn. Tính thực tiễn và chuẩn mực pháp lý của văn bản tiếp tục được củng cố khi nhận được sự đề nghị từ Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật (Bộ Nông nghiệp và Môi trường), trải qua quy trình thẩm định khắt khe của Ủy ban Tiêu chuẩn Đo lường Chất lượng Quốc gia trước khi chính thức được Bộ Khoa học và Công nghệ công bố. Sự phối hợp chặt chẽ giữa các đơn vị chuyên môn và cơ quan quản lý nhà nước chính là bảo đảm cho tính khả thi của dự thảo khi đi vào cuộc sống.

Minh bạch truy xuất, nâng tầm nông sản Việt

Một chuỗi quy trình canh tác hoàn hảo sẽ hoàn toàn vô nghĩa nếu thiếu đi cơ chế chứng thực tính minh bạch và đây chính là nơi TCVN 2026 khẳng định giá trị cốt lõi thông qua hệ thống quản lý, lưu trữ hồ sơ ghi chép nghiêm ngặt. Tiêu chuẩn bắt buộc các cơ sở sản xuất và kinh doanh phải thiết lập nhật ký sản xuất toàn diện, từ nguồn gốc hạt giống, lịch trình bón phân, phun thuốc cho đến sản lượng thu hoạch và danh tính đơn vị thu mua.

Sự chuyển dịch mạnh mẽ từ sổ tay truyền thống sang áp dụng công nghệ số, mã QR và hệ thống nhận diện điện tử không chỉ giảm thiểu rủi ro sai sót thông tin, mà còn giúp người tiêu dùng dễ dàng kiểm chứng toàn bộ hành trình của sản phẩm chỉ bằng một thao tác quét mã trên điện thoại thông minh.

Trọng tâm của tính minh bạch này được vận hành dựa trên nguyên tắc kinh điển “một bước trước, một bước sau”. Cơ chế này đòi hỏi mọi mắt xích trong chuỗi cung ứng đều phải biết rõ sản phẩm đến từ lô thửa nào, canh tác ra sao, và được chuyển giao cho ai, vào thời điểm nào. Khi có bất kỳ sự cố nào liên quan đến an toàn thực phẩm phát sinh trên thị trường, hệ thống định danh lô sản xuất sẽ lập tức kích hoạt, cho phép các cơ quan chức năng và doanh nghiệp khoanh vùng chính xác, thu hồi nhanh chóng và xử lý triệt để sản phẩm lỗi mà không làm ảnh hưởng đến toàn bộ chuỗi phân phối. Đây chính là tấm khiên vững chắc bảo vệ uy tín cho những nhà sản xuất chân chính.

Xét trên bình diện tổng thể, việc ban hành và áp dụng rộng rãi TCVN 2026 sẽ tạo ra một cú hích mạnh mẽ, làm thay đổi toàn diện diện mạo ngành nông nghiệp bền vững. Đối với người tiêu dùng trong nước, tiêu chuẩn là lời cam kết đanh thép về sức khỏe, đẩy lùi nỗi lo ngại về nông sản bẩn.

Đối với người nông dân và các hợp tác xã, việc tuân thủ quy trình chuẩn hóa giúp họ tối ưu hóa chi phí vật tư, nâng cao năng suất và giá trị thương phẩm của sản phẩm. Quan trọng hơn cả, TCVN 2026 chính là bệ phóng đưa rau quả Việt Nam tự tin vượt qua các hàng rào kỹ thuật khắt khe của các thị trường quốc tế cao cấp như EU, Nhật Bản và Mỹ, hiện thực hóa khát vọng nâng tầm vị thế nông sản Việt trên bản đồ nông nghiệp toàn cầu.