Không chỉ là công cụ kỹ thuật hỗ trợ, chuyển đổi số đang tạo ra phương thức quản trị mới, trong đó hạ tầng số tạo kết nối, dữ liệu phục vụ chỉ đạo điều hành, nền tảng dùng chung bảo đảm liên thông, dịch vụ số giúp người dân tiếp cận thủ tục hành chính thuận lợi hơn, còn các công cụ giám sát trên môi trường số giúp xác định rõ tiến độ và trách nhiệm xử lý công việc.

Từ xây dựng nền tảng số đến bảo đảm vận hành thực chất

Theo Bộ KH&CN, một trong những kết quả nổi bật sau một năm vận hành mô hình mới là các hoạt động chỉ đạo, điều hành cơ bản được duy trì thông suốt; việc xử lý hồ sơ, cung cấp dịch vụ công từng bước giảm sự phụ thuộc vào địa giới hành chính; cấp xã được xác định là trọng tâm hỗ trợ về hạ tầng, dữ liệu, nền tảng và kỹ năng số.

Cùng với đó, hành lang pháp lý cho chuyển đổi số tiếp tục được hoàn thiện. Nhiều quy định liên quan đến hồ sơ điện tử, dữ liệu số, giao dịch điện tử, định danh và xác thực điện tử, an toàn thông tin, trí tuệ nhân tạo, cải cách thủ tục hành chính, phân cấp, phân quyền đã được ban hành, tạo cơ sở để các địa phương triển khai đồng bộ hơn trong mô hình quản trị mới.

Bộ KH&CN đã xây dựng, hoàn thiện nhiều khung kiến trúc, nền tảng dùng chung, trong đó có Khung kiến trúc tổng thể quốc gia số, Khung kiến trúc ICT phát triển đô thị thông minh Việt Nam phiên bản 2.0, danh mục nền tảng số quốc gia, đồng thời hướng dẫn triển khai mô hình chuyển đổi số cấp xã phục vụ 3.321 xã, phường trên phạm vi toàn quốc.

Điểm đáng chú ý là chuyển đổi số không chỉ được triển khai từ Trung ương xuống địa phương bằng văn bản, mà đã hình thành cơ chế hỗ trợ thực thi. Việc thành lập tổ thường trực, đường dây nóng, các nhóm hỗ trợ trực tuyến 24/7 với các địa phương, cùng các đoàn công tác trực tiếp nắm tình hình, tháo gỡ khó khăn đã góp phần đưa các nhiệm vụ phân cấp, phân quyền đi vào thực tế.

Hạ tầng số - “mạch nối” của mô hình chính quyền mới

Để mô hình chính quyền 3 cấp vận hành hiệu quả, hạ tầng số đóng vai trò như một hệ thống kết nối xuyên suốt. Thời gian qua, hạ tầng viễn thông, mạng truyền số liệu chuyên dùng, hệ thống kết nối dữ liệu tiếp tục được mở rộng, tạo nền tảng cho hoạt động chỉ đạo, điều hành, họp trực tuyến, xử lý văn bản điện tử và cung cấp dịch vụ công.

Mạng 5G hiện đã phủ sóng khoảng 91,9% dân số với trên 23 triệu thuê bao; tốc độ tải xuống băng rộng di động và băng rộng cố định đạt lần lượt khoảng 210,85 Mbps và 291,82 Mbps. Hệ thống truyền dẫn quang đã kết nối 100% xã, phường với hơn 1,3 triệu km cáp; tỉ lệ hộ gia đình sử dụng Internet băng rộng cố định đạt 85%.

Mạng truyền số liệu chuyên dùng cũng đã kết nối đến 100% cơ quan Đảng, Nhà nước cấp cơ sở, phục vụ các hệ thống họp trực tuyến, giải quyết thủ tục hành chính, gửi nhận văn bản điện tử và xử lý văn bản mật. Toàn mạng được giám sát tập trung 24/7, góp phần hạn chế nguy cơ gián đoạn trong quá trình vận hành mô hình mới.

Bên cạnh đó, Trung tâm Dữ liệu quốc gia được đưa vào khai thác, từng bước trở thành hạ tầng dữ liệu cốt lõi để tích hợp, đồng bộ, lưu trữ, kết nối, chia sẻ và cung cấp dịch vụ dữ liệu cho các cơ quan, tổ chức.

Công tác phủ sóng viễn thông, xóa điểm lõm sóng, thiếu điện tiếp tục được triển khai. Năm 2025 đã hoàn thành phủ sóng cho 745 thôn lõm sóng, còn 72 thôn chưa có điện lưới. Đến nay, có 435 thôn đang tiếp tục được phân loại, xác định phương án và triển khai xử lý.

Dữ liệu trở thành nền tảng của quản trị hiện đại

Nếu hạ tầng số là điều kiện kết nối thì dữ liệu chính là nguồn lực để chính quyền vận hành theo phương thức mới. Trong thời gian qua, nhiều cơ sở dữ liệu quốc gia, chuyên ngành đã được xây dựng, kết nối, chia sẻ, từng bước chuyển từ phương thức quản lý dựa trên báo cáo thủ công sang quản trị dựa trên dữ liệu.

Trong tổng số 84 nền tảng số quốc gia, chuyên ngành và nền tảng dùng chung, đã có 22 nền tảng đưa vào vận hành chính thức, 23 nền tảng đang triển khai hoặc thử nghiệm. Nhiều cơ sở dữ liệu đã được kết nối, đối soát với Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư để làm sạch, chia sẻ và đồng bộ về Trung tâm Dữ liệu quốc gia.

Giá trị của dữ liệu bước đầu được thể hiện rõ trong đời sống kinh tế - xã hội. Việc khai thác dữ liệu dân cư, căn cước, định danh điện tử đã hỗ trợ nhiều lĩnh vực như tài chính - ngân hàng, hàng không, y tế, giúp giảm chi phí, nâng cao chất lượng dịch vụ và tạo thuận lợi hơn cho người dân.

Đây cũng là nền tảng để thực hiện mục tiêu quan trọng của chuyển đổi số: Người dân không phải cung cấp lại những thông tin mà cơ quan nhà nước đã có; cán bộ không phải xử lý thủ công những dữ liệu có thể tự động khai thác, đối chiếu.

Dịch vụ công trực tuyến chuyển từ “cung cấp thủ tục” sang “phục vụ người dân”

Một trong những dấu ấn rõ nét của chuyển đổi số trong mô hình chính quyền mới là sự thay đổi trong cung cấp dịch vụ công. Cổng Dịch vụ công quốc gia từng bước trở thành điểm “một cửa số” tập trung, thống nhất, giúp người dân và doanh nghiệp tiếp cận thủ tục hành chính thuận lợi hơn.

Tổng số thủ tục hành chính đã công khai trên Cổng Dịch vụ công quốc gia là 5.136 thủ tục; trong đó 3.745 thủ tục đã tích hợp, cung cấp dịch vụ công trực tuyến, gồm 2.361 thủ tục toàn trình và 1.384 thủ tục một phần.

Trong 5 tháng đầu năm 2026, các hệ thống đã tiếp nhận hơn 15,5 triệu trên tổng số 16,3 triệu hồ sơ trực tuyến, đạt 93,88%. Tại địa phương, tỉ lệ hồ sơ trực tuyến đạt 93,54%; tỉ lệ xử lý đúng hoặc trước hạn đạt 94,26%; tỉ lệ số hóa hồ sơ, kết quả giải quyết thủ tục hành chính đạt 88,56%.

Bên cạnh đó, chuyển đổi số đã góp phần duy trì môi trường làm việc điện tử trong các cơ quan của hệ thống chính trị. Một số cơ quan, địa phương đã bước đầu ứng dụng trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn, bản đồ số, kho dữ liệu dùng chung, trung tâm điều hành thông minh để hỗ trợ xử lý công việc.

Những kết quả này cho thấy chuyển đổi số đang góp phần rút ngắn thời gian, giảm chi phí tuân thủ, nhất là trong bối cảnh địa giới hành chính, mô hình tổ chức chính quyền có sự thay đổi.

Tuy nhiên, chuyển đổi số không chỉ được đo bằng số lượng hồ sơ trực tuyến. Thước đo quan trọng hơn là trải nghiệm thực tế của người dân: thủ tục có đơn giản hơn không, thời gian giải quyết có giảm không, người dân có tự thực hiện được hay vẫn cần cán bộ hỗ trợ.

Từ “có hệ thống” đến “hệ thống tạo ra kết quả”

Bên cạnh những kết quả đạt được, quá trình vận hành mô hình mới cũng đặt ra nhiều yêu cầu cần tiếp tục giải quyết. Một số nơi, bộ máy đã thay đổi nhưng quy trình nghiệp vụ, quy trình điện tử và phân quyền trên hệ thống chưa theo kịp. Nhiều hệ thống còn vận hành song song, dữ liệu chưa đồng bộ hoàn toàn, dẫn tới nguy cơ chuyển đổi số làm tăng thao tác thay vì giảm tải.

Hạ tầng số, thiết bị và năng lực bảo đảm an toàn thông tin giữa các địa phương còn có sự chênh lệch. Chất lượng dữ liệu, khả năng chia sẻ, kết nối giữa các cơ sở dữ liệu vẫn là điểm nghẽn cần tiếp tục tháo gỡ.

Đặc biệt, nguồn nhân lực số ở cấp cơ sở cần tiếp tục được củng cố. Cán bộ cấp xã vừa tiếp nhận thêm nhiệm vụ phân cấp, vừa phải làm quen với phương thức làm việc mới trên môi trường số, đòi hỏi phải được hỗ trợ thường xuyên về kỹ năng, công cụ và quy trình.

Theo Bộ KH&CN, trong giai đoạn tới, trọng tâm của chuyển đổi số cần chuyển từ “có hệ thống” sang “hệ thống tạo ra kết quả”; từ số hóa quy trình cũ sang tái thiết kế phương thức vận hành; từ đầu tư phần mềm riêng lẻ sang phát triển hạ tầng, dữ liệu, nền tảng dùng chung.

Cùng với đó, cần tiếp tục hoàn thiện các cơ sở dữ liệu thiết yếu theo nguyên tắc “đúng, đủ, sạch, sống”; xây dựng nền tảng AI công vụ dùng chung để hỗ trợ cán bộ tra cứu, tổng hợp, xử lý hồ sơ, phân tích dữ liệu; phát triển bản đồ số dùng chung phục vụ quản trị không gian phát triển.

Mục tiêu cuối cùng của chuyển đổi số không phải là có thêm nhiều phần mềm hay thiết bị, mà là tạo ra một nền hành chính vận hành nhanh hơn, minh bạch hơn; cán bộ giảm thao tác; lãnh đạo có dữ liệu để ra quyết định; người dân, doanh nghiệp được phục vụ thuận lợi hơn.

Lấy người dân, doanh nghiệp làm trung tâm; dữ liệu làm nền tảng; nền tảng dùng chung làm phương thức; cấp xã làm trọng tâm; an toàn mạng làm điều kiện; kết quả và giá trị xã hội làm thước đo – đó là hướng đi để chuyển đổi số thực sự trở thành động lực nâng cao hiệu năng, hiệu lực, hiệu quả của mô hình chính quyền 3 cấp.