Tốc độ tăng năng suất cao nhất trong các nước ASEAN

Theo Báo cáo Năng suất Việt Nam 2025, trong thập kỷ qua, năng suất lao động của Việt Nam được đánh giá là có tốc độ tăng cao nhất trong các nước ASEAN. Giai đoạn 2024 - 2025, tốc độ tăng năng suất lao động bình quân của Việt Nam đạt được 5,28%/năm, được ghi nhận là có tốc độ tăng năng suất trong nhóm nước dẫn đầu trong khu vực.

Các nước phát triển (Nhật Bản, Singapore) đã giảm tốc độ tăng năng suất (đạt được lần lượt là 1,33%/năm và 0,13%/năm). Philippines, Thái Lan cũng có tốc độ tăng trưởng chậm. Malaysia, Indonesia và Hàn Quốc có tốc độ tăng năng suất khá hơn nhưng vẫn còn khoảng cách so với nước dẫn đầu là Việt Nam. Đây là những nỗ lực đáng ghi nhận trong cải thiện năng suất lao động của Việt Nam thời gian qua.

Tuy nhiên, xét về mức năng suất lao động, Việt Nam vẫn ở nhóm các nước có mức gần như thấp nhất trong các nước được so sánh. Tính theo GDP danh nghĩa, năng suất lao động của Việt nam năm 2025 đạt được 9.243 USD/người, bằng 1/15 của Singapore, 1/7 của Nhật Bản, Hàn Quốc.

Tính theo ngang giá sức mua (PPP), năng suất lao động của Việt Nam năm 2025 bằng 1/7 mức năng suất của Singapore, 1/3 mức năng suất của Nhật Bản, Hàn Quốc. Mức năng suất lao động đã vượt hơn Philippines, tương đương với Indonesia nhưng vẫn còn thấp hơn khá nhiều so với Malaysia, Thái Lan.

Xét về động lực tăng trưởng, tăng trưởng kinh tế của Việt Nam trong giai đoạn trước chủ yếu dựa vào gia tăng vốn đầu tư, đặc biệt là đầu tư công và FDI; Mở rộng lực lượng lao động, nhờ cơ cấu dân số vàng. Tuy nhiên các động lực này đang suy giảm rõ rệt.

Ở cấp động vi mô, phần lớn doanh nghiệp Việt Nam vẫn hoạt động ở nấc thấp của chuỗi giá trị, trình độ công nghệ và quản trị hạn chế, khả năng hấp thụ và lan tỏa công nghệ từ khu vực FDI còn yếu. Những yếu tố này làm hạn chế khả năng cải hiện năng suất một cách bền vững.

Nhóm giải pháp nâng cao năng suất giai đoạn 2026 - 2030

Để cải thiện năng suất lao động và thu hẹp khoảng cách với các nước dẫn đầu, Báo cáo Năng suất Việt Nam 2025 đưa ra các nhóm giải pháp trọng tâm giai đoạn 2026 - 2030:

Thứ nhất là thúc đẩy khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số: Tăng cường đầu tư cho nghiên cứu, phát triển và đổi mới công nghệ theo hướng gắn với nâng cao năng suất và hiệu quả; Thúc đẩy ứng dụng công nghệ số, tự động hóa, trí tuệ nhân tạo và dữ liệu lớn trong sản xuất, quản trị và cung ứng dịch vụ; Nâng cao năng lực hấp thu và lan tỏa công nghệ, đặc biệt là từ khu vực FDI sang khu vực doanh nghiệp nhà nước.

Thứ hai là phát triển nguồn nhân lực và kỹ năng: Đổi mới hệ thống giáo dục - đào tạo theo hướng phát triển kỹ năng, năng lực thực hành và tư duy đổi mới sáng tạo; Đẩy mạnh đào tạo lại, đào tạo nâng cao kỹ năng cho lực lượng lao động hiện hữu để thích ứng với chuyển đổi công nghệ; Gắn phát triển nguồn nhân lực với yêu cầu nâng cao năng suất của từng ngành và từng vùng.

Thứ ba là cơ cấu lại nền kinh tế theo hướng nâng cao năng suất: Đẩy nhanh chuyển dịch cơ cấu lao động từ các ngành năng suất thấp sang các ngành có năng suất và giá trị gia tăng cao; Phát triển các ngành công nghiệp chế biến - chế tạo, dịch vụ hiện đại và kinh tế số; Gắn cơ cấu lại ngành với tái cơ cấu không gian kinh tế, phát triển vùng và đô thị hóa bền vững.

Thứ tư là nâng cao năng suất ở cấp doanh nghiệp: Khuyến khích doanh nghiệp áp dụng hệ thống quản lý tiên tiến, công cụ cải tiến năng suất, tiêu chuẩn và chất lượng; Hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa trong chuẩn hóa quy trình, số hóa hoạt động và tham gia chuỗi giá trị; Xây dựng văn hóa năng suất và đổi mới sáng tạo trong doanh nghiệp.

Thứ năm là hoàn thiện thể chế và môi trường thúc đẩu năng suất: Tiếp tục cải cách thể chế, giảm chi phí tuân thủ, tạo môi trường thuận lợi cho đổi mới sáng tạo; Hoàn thiện chính sách khuyến khích đầu tư vào công nghệ, đổi mới và nâng cao năng suất; Nâng cao hiệu quả quản trị nhà nước, phát triển chính phủ số và chính sách dựa trên bằng chứng.

Trong giai đoạn 2026 - 2030, khi các động lực tăng trưởng truyền thống suy giảm, nâng cao năng suất lao động và năng suất các nhân tố tổng hợp (TFP) là con đường chủ đạo để Việt Nam duy trì tăng trưởng nhanh và bền vững. Chiến lược nâng cao năng suất cần được triển khai đồng bộ, nhất quán và gắn chặt với cải cách thể chế, phát triển khoa học - công nghệ, nguồn nhân lực và doanh nghiệp. Đây là điều kiện then chốt để Việt Nam vượt qua bẫy thu nhập trung bình và nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia trong trung và dài hạn.