Công nghệ sấy thăng hoa (hay còn gọi là sấy đông khô – freeze drying) ở quy mô nhỏ và vừa là một hướng đi quan trọng, đặc biệt trong việc chế biến sâu nông sản đặc trưng của một địa phương, thành phố.

Theo báo cáo, thị trường thực phẩm sấy thăng hoa toàn cầu đang tăng nhanh, với nhu cầu lớn đối với các sản phẩm tiện lợi, giữ dinh dưỡng cao và sạch, ít hoặc không phụ gia.

Người tiêu dùng ngày nay ưu tiên: Đồ ăn nhanh, tiện lợi, bảo quản lâu, ít hóa chất. Công nghệ sấy thăng hoa đáp ứng rất tốt những yêu cầu này vì giữ được hương vị, màu sắc và chất dinh dưỡng gần như nguyên bản.

Đối với nông sản đặc trưng (Sầu riêng sấy thăng hoa và sữa chua trái cây sấy thăng hoa), nếu chỉ sử dụng phương pháp truyền thống thì rất khó đáp ứng thị hiếu này, đặc biệt nếu muốn mở rộng thị trường ra ngoài địa phương hoặc xuất khẩu.

Nông sản thường có tính mùa vụ: Nhiều sản phẩm chỉ thu hoạch trong thời gian ngắn, nếu không chế biến và bảo quản tốt sẽ bị hư hỏng hoặc mất giá. Công nghệ sấy thăng hoa cho phép chuyển lượng lớn nguyên liệu mùa vụ thành sản phẩm có thời gian bảo quản dài hơn mà vẫn giữ chất lượng.

Việc này rất quan trọng cho các vùng nông nghiệp: Vừa giúp tăng giá trị gia tăng, vừa giảm thiệt hại sau thu hoạch, nâng cao hiệu quả sản xuất nông nghiệp. Sản phẩm sấy thăng hoa có thể được đóng gói, vận chuyển dễ hơn, xuất khẩu hoặc bán vào các kênh thị trường cao cấp - điều mà sản phẩm thô hoặc sấy thông thường khó đạt được. Nhờ giữ được chất lượng tốt hơn, các sản phẩm đặc trưng địa phương có thể được nâng tầm thương hiệu, mở kênh mới như quà tặng, du lịch, kênh online. Với xu hướng toàn cầu hóa và tiêu dùng quốc tế, việc nâng cấp công nghệ chế biến là bước cần thiết để không bị tụt lại phía sau.

Người tiêu dùng hiện nay yêu cầu cao hơn về: Nguồn gốc sản phẩm, phương pháp chế biến, an toàn thực phẩm, ít hoặc không dùng hóa chất bảo quản. Công nghệ sấy thăng hoa hỗ trợ rất tốt vì không cần nhiều chất bảo quản, giữ được chất lượng tốt hơn.

Đối với xuất khẩu hoặc kênh bán hàng cao cấp, chuẩn an toàn, truy xuất nguồn gốc thường yêu cầu rất cao - đây là áp lực mà các đơn vị chế biến nông sản phải đáp ứng nếu muốn mở rộng.

Vì biến đổi khí hậu, sản lượng nông sản có thể không ổn định, mùa vụ bị ảnh hưởng; việc có công nghệ chế biến để bảo quản nhanh và hiệu quả sẽ giúp ổn định chuỗi cung ứng.

Đồng thời, sấy thăng hoa có thể xem là một trong các biện pháp để tăng khả năng “cứu” các sản phẩm bị dư thừa hoặc không bán kịp thời.

Mặc dù rất tiềm năng, công nghệ sấy thăng hoa cũng có chi phí đầu tư, vận hành cao hơn so với các phương pháp truyền thống. 

Với nền kinh kế thị trường như hiện nay nếu chần chừ, các đơn vị chế biến nông sản có thể bị tụt lại, mất thị trường, hoặc không tận dụng được nguồn nguyên liệu tốt khi còn tươi - do đó đầu tư chuyển giao công nghệ càng sớm càng có lợi.

Vì những lý do trên - thị trường thay đổi, nguyên liệu mùa vụ, cạnh tranh, yêu cầu chất lượng và môi trường - việc chuyển giao công nghệ sấy thăng hoa cho chế biến nông sản đặc trưng không chỉ cần thiết mà còn rất cấp thiết. Nếu không bắt kịp, đơn vị chế biến sẽ mất lợi thế, mất thị trường, trong khi chi phí đầu tư nếu trì hoãn sẽ ngày càng cao hoặc cơ hội bị người khác nắm.

Hỗ trợ các tổ chức, Hợp tác xã, Tổ hợp tác, doanh nghiệp, cá nhân hoạt động trong lĩnh vực sản xuất, kinh doanh các sản phẩm, mặt hàng đặc trưng, chủ lực của thành phố có thể thực hiện nhằm đa dạng sản phẩm hàng hóa.

Tạo điều kiện tiếp cận công nghệ mới: Hỗ trợ chuyển giao công nghệ sấy thăng hoa hiện đại, phù hợp quy mô nhỏ và vừa cho các tổ chức, hợp tác xã, tổ hợp tác, doanh nghiệp, cá nhân. Hướng dẫn kỹ thuật vận hành, bảo trì và kiểm soát chất lượng sản phẩm sấy thăng hoa.

Nâng cao năng lực chế biến và bảo quản nông sản: Giúp các đơn vị tận dụng hiệu quả nguồn nguyên liệu nông sản đặc trưng địa phương theo mùa. Giảm tỷ lệ thất thoát sau thu hoạch; tạo ra sản phẩm có giá trị kinh tế cao và thời gian bảo quản dài.

Thúc đẩy sản xuất kinh doanh bền vững: Tăng thu nhập cho người sản xuất, tạo việc làm ổn định tại chỗ. Góp phần phát triển chuỗi giá trị nông sản địa phương gắn với công nghệ hiện đại và mô hình sản xuất xanh, bền vững.

Phát triển sản phẩm OCOP, đặc sản vùng miền: Khuyến khích các chủ thể OCOP đầu tư chế biến sâu bằng công nghệ sấy thăng hoa, tạo ra sản phẩm có mẫu mã đẹp, chất lượng cao, đạt tiêu chuẩn thị trường trong nước và xuất khẩu. 

Tăng cường năng lực xúc tiến thương mại và xây dựng thương hiệu: Hỗ trợ quảng bá, kết nối tiêu thụ sản phẩm sấy thăng hoa qua các kênh thương mại điện tử, hội chợ, siêu thị, thị trường quốc tế. Góp phần nâng tầm thương hiệu nông sản đặc trưng địa phương thông qua sản phẩm chất lượng cao./.